Psihološka istraživanja
type: channel
description: Tematska oblast Časopis Psihološka istraživanja je sadržinski profilisan kao publikacija koja pokriva društveno relevantne teme iz različitih oblasti psihologije i koja podržava kulturno i društveno osetljivu psihologiju. To se, pre svega, odnosi na proučavanje tema i problema koji su važni za određenu kulturu i društvo, uz primenu valjanih i pouzdanih naučnih metoda i tehnika. U fokusu su tekstovi koji se uz pomoć psihološkog konceptualnog aparata i psihološke metodologije bave značajnim fenomenima koji nas okružuju. Časopis podržava razvoj psihologije kao kulturno osetljive, kritičke i socijalno angažovane nauke, kao i društveno angažovanje psihologa. U tom kontekstu, jedna od uloga časopisa jeste da podrži objavljivanje istraživanja koja mogu biti izvor potrebnih informacija i preporuka za kreiranje razvojnih dokumenata društvene zajednice, strategija i politika u različitim oblastima društvenog života, utemeljenih na podacima koji su prikupljeni u naučnim istraživanjima. Jedna od misija časopisa jeste i podsticanje komunikacije unutar naučne zajednice putem otvorenosti za naučnu polemiku i kritičke prikaze značajnih publikacija iz oblasti psihologije. Časopis je otvoren i za granična područja, tj. za istraživače koji se bave psihološki relevantnim temama u okviru ostalih društvenih nauka. Časopis Psihološka istraživanja objavljuje sledeće kategorije naučnih članaka: originalne naučne radove, pregledne radove, kratka ili prethodna saopštenja, naučne kritike, polemike i osvrte. Časopis takođe objavljuje stručne članke, informativne priloge i prikaze. Klasifikacija Bibliometrijska: društvene nauke - pedagogija i psihologija Frascati, modifikovana: društvene nauke - psihologija Istraživačke teme Socijalna psihologija; Psihologija obrazovanja; Razvojna psihologija; Psihologija rada; Klinička psihologija; Psihologija ličnosti i individualnih razlika
publisher: University of Belgrade, Faculty of Philosophy - Institute of Psychology
language: sr-Latn
publication name: Psihološka istraživanja
issn: 0352-7379
copyright: Autori zadržavaju autorska prava nad objavljenim člancima, a izdavaču daju neekskluzivno pravo da članak objavi, da u slučaju daljeg korišćenja članka bude naveden kao njegov prvi izdavač, kao i da distribuira članak u svim oblicima i medijima. Objavljeni članci distribuiraju se u skladu sa licencom Creative Commons Autorstvo – Deliti pod istim uslovima 4.0 International (CC BY-SA) . Dopušteno je da se delo kopira i distribuira u svim medijima i formatima, da se prerađuje, menja i nadograđuje u bilo koje svrhe, uključujući i komercijalne, pod uslovom da se na pravilan način citiraju njegovi prvobitni autori, postavi link ka originalnoj licenci, naznači da li je delo izmenjeno i da se novo delo objavi pod istom licencom kao i originalno. Autorima je dozvoljeno da objavljenu verziju rada deponuju u institucionalni ili tematski repozitorijum ili da je objave na ličnim veb stranicama (uključujući i profile na društvenim mrežama, kao što su ResearchGate, Academia.edu, itd.), na sajtu institucije u kojoj su zaposleni, u bilo koje vreme nakon objavljivanja u časopisu, uz adekvatno referisanje.
items: Stavovi o vakcinaciji kod adolescenata i mladih odraslih osoba: uloga poverenja i znanja
items: ISPRAVKA: Uloga socijalne podrške u relaciji između različitih strategija prevladavanja gubitka i emocionalnog distresa kod tugujućih starih osoba
items: Ekološki aktivizam i pro-ekološko ponašanje u Srbiji: determinante i relacije sa subjektivnim blagostanjem
items: Makrostruktura teksta u nastavi kao podrška ili prepreka konstrukciji smisla i značenja u toku školskog učenja
items: Eksperimentalna indukcija stanja netolerancije na neizvesnost - preliminarna studija
items: Senzitivnost na senzorno procesuiranje
items: Perfekcionistička samoprezentacija i zavisnost od pametnog telefona: Uloga motiva i ponašanja na društvenoj mreži Instagram
items: Usamljenost i zadovoljstvo životom u starosti: moderatorski efekat egzekutivnih funkcija
items: Adaptacija i validacija Skale porodičnog uticaja na izbor zanimanja i razvoj karijere (Family Influence Scale) na uzorku studenata iz Srbije
items: Relacije crta Mračne tetrade i spremnosti na koruptivno ponašanje: medijatorski efekat koruptivnih racionalizacija i moderatorski efekat etičkih vrlina organizacije
items: Istraživanje razvoja etničkog identiteta kroz pripovedanje: konceptualni i metodološki potencijal narativnog pristupa
items: Psihometrijske karakteristike Skale nove ekološke paradigme na srpskom uzorku
items: Između adolescencije i odraslosti: karakteristike nadolazećeg odraslog doba u Srbiji
items: Poverenje u nauku i vakcinacija protiv COVID-19: Uloga institucionalnog poverenja
items: Čovek kao animal simbolikum
items: Prikaz knjige Psihologija individualnih razlika – ambulatorno procenjivanje kao pristup u merenju dr Ljiljane Lazarević
items: Istraživanje teorije situiranih očekivanja i vrednosti: studija rodno zasnovanih odabira visokog obrazovanja
items: Razvoj i preliminarna validacija instrumenta za procenu socijalno-emocionalnih veština za učenike viših razreda osnovnog obrazovanja
items: Percepcije i uticaji književnosti na psihološke procese i dispozicije u savremenom društvu
items: Diskusije o obrazovanju u Srbiji tokom kovid 19 izolacije: Analiza Tviter objava
items: Mapiranje ponašanja adolescenata u Srbiji na društvenim mrežama: Obrasci korišćenja, afektivni doživljaji i komunikacione preferencije
items: Upitnik kognitivne regulacije emocija (CERQ): provera strukturne i konvergentne validnosti na srpskom uzorku
items: Prikaz knjige Zbirka kognitivnih pristrasnosti i pogrešaka
items: Prikaz knjige "Inkluzivno obrazovanje u vreme krize: Studija slučaja obrazovnih iskustava učenika sa teškoćama u učenju tokom pandemije koronavirusa u Srbiji"
items: Opoziv: Razvoj i preliminarna validacija instrumenta za procenu socijalno-emocionalnih veština za učenike viših razreda osnovnog obrazovanja (vol. 27, br. 2, pp.297-314, 2024)
items: Revidirana verzija opozvanog rada: Razvoj i preliminarna validacija instrumenta za procenu socijalno-emocionalnih veština za učenike iz Estonije viših razreda osnovnog obrazovanja
items: Strategije upravljanja konfliktima: uloga ličnosti i specifičnih uverenja o socijalnim odnosima u Srbiji i Italiji
items: „Svi za jednog, jedan za sve“: Nova psihologija liderstva kroz prizmu socijalnog identiteta
items: Kliničko odlučivanje i mentalno zdravlje
items: Ko se boji matematike još? Struktura i korelati matematičke anksioznosti kod dece predškolskog uzrasta

Stavovi o vakcinaciji kod adolescenata i mladih odraslih osoba: uloga poverenja i znanja
type: item
description: Cilj ovog istraživanja je provera prediktivnog doprinosa generalizovanog i partikularizovanog poverenja i znanja o vakcinaciji u objašnjenju namere mladih da se vakcinišu, kao i provera moderatorske uloge vakcinalnog statusa u prethodno spomenutim odnosima. Ukupno 835 adolescenata i mladih odraslih osoba (u dobi od 15 do 25 godina, Mage = 18,35, SD = 2,86) iz Srbije popunilo je mere namere za vakcinisanjem i vakcinalnog statusa, generalizovanog i partikularizovanog poverenja i znanja o vakcinaciji. Rezultati hijerarhijske regresijske analize pokazali su da je prethodno vakcinisanje protiv koronavirusa najbolji pokazatelj namere mladih da se vakcinišu protiv koronavirusa u budućnosti. Osim toga, kao značajni prediktori bihevioralne namere izdvojili su se poverenje u vlast, poverenje u službenu (zdravstveni sistem i nauka) i alternativnu medicinu, te znanje o vakcinama. Suprotno očekivanjima, poverenje u porodicu i prijatelje nije pridonelo objašnjenju namere mladih da se vakcinišu. Osim toga, nije pokazana moderatorska uloga vakcinalnog statusa; bez obzira na vakcinalni status, registrovane su iste determinante namere za vakcinisanjem kod mladih. O teorijskim i praktičnim implikacijama ovih saznanja raspravljaće se u svetlu važnosti razvoja nacionalnih programa vakcinisanja mladih utemeljenih na dokazima, koji mogu imati preventivni karakter u razdoblju globalne krize poverenja.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Milica Lazić
creator: Ivana Pavlović
creator: Sandra Ilić
creator: Kaja Damnjanović
rights: Sva prava zadržana (c) 2023 Psihološka istraživanja
date: 2023-12-04
publication date: 2023-12-04
starting page: 343
ending page: 363
doi: 10.5937/psistra26-43292

ISPRAVKA: Uloga socijalne podrške u relaciji između različitih strategija prevladavanja gubitka i emocionalnog distresa kod tugujućih starih osoba
type: item
description: U našem radu pod naslovom: „Uloga socijalne podrške u relaciji između različitih strategija prevladavanja gubitka i emocionalnog distresa kod tugujućih starih osoba“ objavljenom u br. 1, vol. 26 časopisa Psihološka istraživanja, na str. 100 pod odeljkom „Uzorak i procedura“, našom greškom je izostavljena informacija da je rad deo projekta „Stari u Vojvodini: činioci uspešnog starenja“ koji finansira Pokrajinski sekretarijat za visoko obrazovanje i naučnoistraživačku delatnost (broj projekta 142-451-2665/2021-01). Stoga vam pružamo ispravljenu verziju, a kao autori rada, izvinjavamo se svim čitaocima na ovakvom našem propustu.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Milica Ljevaja
creator: Ognjen Janic
creator: Milica Lazić
creator: Kristina Krstić Joksimović
rights: Sva prava zadržana (c) 2023 Psihološka istraživanja
date: 2023-12-04
publication date: 2023-12-04
starting page: 365
ending page: 366
doi: 10.5937/psistra26-46943

Ekološki aktivizam i pro-ekološko ponašanje u Srbiji: determinante i relacije sa subjektivnim blagostanjem
type: item
description: Ekološki značajna ponašanja, poput pro-ekološkog ponašanja i ekološkog aktivizma do danas su ostala relativno neodređena i neintegrisana, a posebno je nejasna veza između ekološkog aktivizma i subjektivnog blagostanja. Stoga je cilj ovog istraživanja bio da se utvrde da li neke socio-demografske odlike, poput roda, starosti i nivoa obrazovanja predviđaju pro-ekološko ponašanje i ekološki aktivizam, kao i da li ova ponašanja ostvaruju efekat na subjektivno blagostanje. Ukupno 354 ispitanika (131 ispitanik muškog roda, 37%; 222 ispitanice ženskog roda; 62.7%; 1 bez odgovora) popunilo je Skalu osećanja odgovornosti prema životnoj sredini, Skalu opšteg pro-ekološkog ponašanja i Skalu ekološkog aktivizma. Analizom puta otkriveno je da više pro-ekološkog ponašanja i ekološkog aktivizma pokazuju stariji ispitanici i oni višeg nivoa obrazovanja. Takođe, rezultati sugerišu i da osećanje odgovornosti prema životnoj sredini značajno predviđa nivo ekološkog aktivizma, ali ne i pro-ekološkog ponašanja, dok rod nije pokazao značajan efekat ni na pro-ekološko ponašanje, niti na ekološki aktivizam. Konačno, pokazano je da ekološki značajna ponašanja u ovom istraživanju nisu povezana sa subjektivnim blagostanjem. Ponuđena su moguća objašnjenja dobijenih rezultata, kao i smernice za buduća istraživanja ovih fenomena.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Boris Popov
creator: Jovana Zorić
creator: Bojana Bodroža
rights: Sva prava zadržana (c) 2023 Psihološka istraživanja
date: 2023-12-12
publication date: 2023-12-12
starting page: 323
ending page: 342
doi: 10.5937/psistra26-46307

Makrostruktura teksta u nastavi kao podrška ili prepreka konstrukciji smisla i značenja u toku školskog učenja
type: item
description: <!-- [if gte mso 9]><xml> <w:WordDocument> <w:View>Normal</w:View> <w:Zoom>0</w:Zoom> <w:TrackMoves/> <w:TrackFormatting/> <w:PunctuationKerning/> <w:ValidateAgainstSchemas/> <w:SaveIfXMLInvalid>false</w:SaveIfXMLInvalid> <w:IgnoreMixedContent>false</w:IgnoreMixedContent> <w:AlwaysShowPlaceholderText>false</w:AlwaysShowPlaceholderText> <w:DoNotPromoteQF/> <w:LidThemeOther>EN-US</w:LidThemeOther> <w:LidThemeAsian>X-NONE</w:LidThemeAsian> <w:LidThemeComplexScript>X-NONE</w:LidThemeComplexScript> <w:Compatibility> <w:BreakWrappedTables/> <w:SnapToGridInCell/> <w:WrapTextWithPunct/> <w:UseAsianBreakRules/> <w:DontGrowAutofit/> <w:SplitPgBreakAndParaMark/> <w:DontVertAlignCellWithSp/> <w:DontBreakConstrainedForcedTables/> <w:DontVertAlignInTxbx/> <w:Word11KerningPairs/> <w:CachedColBalance/> </w:Compatibility> <m:mathPr> <m:mathFont m:val="Cambria Math"/> <m:brkBin m:val="before"/> <m:brkBinSub m:val="--"/> <m:smallFrac m:val="off"/> <m:dispDef/> <m:lMargin m:val="0"/> <m:rMargin m:val="0"/> <m:defJc m:val="centerGroup"/> <m:wrapIndent m:val="1440"/> <m:intLim m:val="subSup"/> <m:naryLim m:val="undOvr"/> </m:mathPr></w:WordDocument> </xml><![endif]--><!-- [if gte mso 9]><xml> <w:LatentStyles DefLockedState="false" DefUnhideWhenUsed="true" DefSemiHidden="true" DefQFormat="false" DefPriority="99" LatentStyleCount="267"> <w:LsdException Locked="false" Priority="0" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Normal"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="heading 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priorit…
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Slobodanka Antić
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-01-22
publication date: 2024-01-22
starting page: 109
ending page: 129
doi: 10.5937/psistra0-45268

Eksperimentalna indukcija stanja netolerancije na neizvesnost - preliminarna studija
type: item
description: This study aimed to pilot test the experimental procedure for inducing state levels of intolerance of uncertainty (IU) using a sample of 62 undergraduate psychology students (M = 23.13, SD = 2.88, female 90.3%). Although similar procedures were used in other cultural contexts, this is the first time it was tested in Serbia. We used a two-step state IU induction procedure. The first step included describing and analyzing one upcoming idiosyncratic life event with a potentially poor outcome. The second step required reading a list of irrational beliefs about uncertainty. In addition, we used an adapted Serbian IUS-11 scale, the Anxiety subscale from the DASS-21, and a single-item measure to collect information about state IU, state anxiety, and state worry, respectively. Results of ANCOVA revealed that experimental and control groups did not differ in state IU after the induction. However, there seems to be an increase in state IU in the experimental group, but not in the control group, when pretest and posttest scores are compared in each group separately. Additionally, a significant main effect of measurement time point on state worry and anxiety was found. In contrast, the main effects of condition and measurement time point by condition interaction were nonsignificant. Although the results are not straightforward (possibly due to the small sample size), the modified procedure seems to potentially serve as a tool for inducing state IU. We discussed the results, the procedure’s feasibility, and possible modifications that could produce more precise effects.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Marija Volarov
creator: Nicholas P. Allan
creator: Ljiljana Mihić
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-04-05
publication date: 2024-04-05
starting page: 131
ending page: 150
doi: 10.5937/psistra0-44859

Senzitivnost na senzorno procesuiranje
type: item
description: Cilj ovog preglednog rada je opis crte senzitivnosti na senzorno procesuiranje (SSP). Osobe sa ovom crtom su hipersenzitivne osobe i u naučnoj literaturi se navodi da ih u opštoj populaciji ima između 20% i 30%. Opisane su teorije u okviru kojih je viša senzitivnost određenog dela populacije prvobitno opisana, rezultati sprovedenih studija u kojima je pokazana diskriminativna valjanost Skale hipersenzitivnosti, rezultati istraživanja u kojima je proučavana relacija između crte SSP i drugih dimenzija ličnosti, kao i rezultati istraživanja o kvalitetu mentalnog zdravlja hipersenzitivnih ljudi. Naime, iako je u svetu sve veći broj istraživanja o hipersenzitivnim osobama, na našim prostorima to nije slučaj i stručnjaci (psiholozi, psihoterapeuti i psihijatri), u Srbiji i regionu nisu u velikoj meri upoznati sa ovom crtom. Posledično, može da dođe do mešanja crte SSP sa nekom dimenzijom ličnosti (neuroticizam, introverzija, stidljivost, itd.), ali i do davanja dijagnoze nekog poremećaja (autizam, poremećaj pažnje sa hiperaktivnošću, itd.) hipersenzitivnim osobama. Takođe, dostupnost sve većeg broja novinskih tekstova na različitim internet portalima o hipersenzitivnim osobama dovodi do opisa hipersenzitivnosti samo kroz prizmu popularne psihologije na našim prostorima. Sve ovo može da dovede do pogrešnog razumevanja ovog naučnog konstrukta. S obzirom da se u naučnoj literaturi navodi da je otprilike četvrtina opšte populacije hipersenzitivna, od izuzetnog je značaja da stručnjaci budu bolje upoznati sa crtom senzitivnosti na senzorno procesuiranje.
subject: Stručni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Isidora Rajić
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-04-08
publication date: 2024-04-08
starting page: 151
ending page: 167
doi: 10.5937/psistra0-48157

Perfekcionistička samoprezentacija i zavisnost od pametnog telefona: Uloga motiva i ponašanja na društvenoj mreži Instagram
type: item
description: This research investigates the link between perfectionistic self-presentation and smartphone addiction, with a particular focus on the driving motives and behavioral patterns associated with Instagram use. Engaging a diverse sample of 313 individuals, predominantly female (58.5%), ranging from 18 to 39 years old (M = 23.67; SD = 4.77), we meticulously examined the factors that might underpin this dynamic. As measures in this paper we used Perfectionistic Self-Presentation Scale, Motives for Instagram Use Scale, Instagram Usage Questionnaire, and Smartphone Addiction Short Scale. Path analysis not only underscored a direct influence of perfectionistic self-presentation on smartphone addiction but also unveiled a series of partial mediating effects. Our findings indicate that perfectionistic self-presentation informs the motives driving Instagram use. These motives, in turn, shape the specific ways in which users engage with the platform, which ultimately contributes to the likelihood of smartphone addiction. The mediating role of Instagram use is dissected, shedding light on the sequential process from PSSP to addiction. Interpreted through the lens of the Perfectionistic Social Exclusion Model and the Uses and Gratifications Theory, our results offer a richer understanding of how social media can fulfill perfectionistic tendencies and contribute to addictive behaviors. The study emphasizes the need for a multidimensional approach to examining social media's psychological impact, proposing a bridge between individual predispositions and broader social phenomena. These insights not only contribute to academic discourse but also hold implications for mental health practitioners and policy makers concerned with the growing intersection of social media use and psychological well-being.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Nikola Goljović
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-05-09
publication date: 2024-05-09
starting page: 29
ending page: 52
doi: 10.5937/psistra0-47663

Usamljenost i zadovoljstvo životom u starosti: moderatorski efekat egzekutivnih funkcija
type: item
description: Zadovoljstvo životom u starosti, kao i do tada ostvarenim životnim ciljevima, označava se kao prominentan činilac uspešnog starenja, odnosno održavanja psihološkog blagostanja u starosti. Sa druge strane, u opsežnom dijapazonu izazova koje pozno životno doba stavlja pred pojedinca, relevantna literatura posebno ističe usamljenost, dodeljujući joj status podrivajućeg faktora zadovoljstva životom. Radi preciznijeg sagledavanja raznovrsnosti veza koje kognitivne varijable ostvaruju sa usamljenošću i time doprinose kvalitetu starenja, istraživanje pretenduje da ispita moderatorsku ulogu radne memorije i inhibitorne kontrole u relaciji između socio-emocionalne usamljenosti i opšte procene zadovoljstva životom u starosti. Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 198 ispitanika (65,7% žena) starijih od 65 godina (М = 75.38, SD = 7.13) sa teritorije Vojvodine. Za merenje varijabli od interesa primenjeni su sledeći instrumenti: skala usamljenosti De Jong Gierveld (DJGLS), inventar egzekutivnih funkcija za odrasle (ADEXI) i skala zadovoljstva životom – 3 (SWLS – 3). Dobijeni rezultati ukazuju da kod starijih osoba sa višom efikasnošću radne memorije niža sposobnost inhibitorne kontrole vodi ka tome da usamljenost ima značajne negativne efekte na zadovoljstvo životom. Sa druge strane, kod starijih sa nižom efikasnošću radne memorije nivo sposobnosti inhibicije ne određuje značajno relaciju između usamljenosti i zadovoljstva životom.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Jasmina Pekić
creator: Jasmina Kodžopeljić
creator: Ilija Milovanović
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-06-13
publication date: 2024-06-13
starting page: 5
ending page: 27
doi: 10.5937/psistra0-46797

Adaptacija i validacija Skale porodičnog uticaja na izbor zanimanja i razvoj karijere (Family Influence Scale) na uzorku studenata iz Srbije
type: item
description: Cilj ovog istraživanja bio je adaptacija na srpski jezik i ispitivanje funkcionalne ekvivalentnosti adaptirane verzije Skale porodičnog uticaja na izbor zanimanja i razvoj karijere u odnosu na originalnu verziju skale na uzorku studenata iz Srbije. Uzorak je činilo 204 studenata (ASstarost = 22.24, SDstarost = 2.40, Minstarost = 18, Maxstarost = 34) od kojih su 77.5% bili ispitanici ženskog pola. Da bi se ispitala konstruktivna validnost adaptirane verzije skale, korišćena je analiza glavnih komponenti, paralelna analiza i konfirmatorna faktorska analiza. Dobijeni rezultati ukazuju da postoji jednak broj dimenzija koji se izdvaja u okviru originalne i adaptirane verzije skale (Informacijska podrška, Finansijska podrška, Očekivanja od strane porodice i Vrednosti/Verovanja). Pored toga, rezultati idu u prilog konvergentnoj validnosti razmatranoj preko računanja korelacija sa Skalom podrške, uplitanja i nedostatka angažovanja. Nomološka mreža adaptirane verzije skale je ispitana i rezultati su uglavnom išli u prilog njenoj ekvivalenciji sa nomološkom mrežom originalne verzije skale. Interna validnost skale razmatrana je ispitivanjem međusobnih odnosa njenih mera i ti rezultati uglavnom idu u prilog ovoj vrsti validnosti. Ova skala je pokazala uglavnom zadovoljavajuću pouzdanost interne konzistencije na našem uzorku. Uprkos ograničenjima studije, adaptirana verzija skale se može koristiti za ispitivanje mogućeg uticaja porodice na izbor zanimanja i razvoj karijere među studentima u našem kulturološkom području (bosansko-hrvatsko-crnogorsko-srpsko govorno područje). Ova studija pruža vredan uvid u razvoj mera vezanih za karijeru koje se mogu koristiti i u drugim kulturološkim kontekstima.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Milica Tasković
creator: Ivana Pedović
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-06-20
publication date: 2024-06-20
starting page: 81
ending page: 107
doi: 10.5937/psistra27-44740

Relacije crta Mračne tetrade i spremnosti na koruptivno ponašanje: medijatorski efekat koruptivnih racionalizacija i moderatorski efekat etičkih vrlina organizacije
type: item
description: <!-- [if gte mso 9]><xml> <w:WordDocument> <w:View>Normal</w:View> <w:Zoom>0</w:Zoom> <w:TrackMoves/> <w:TrackFormatting/> <w:HyphenationZone>21</w:HyphenationZone> <w:PunctuationKerning/> <w:ValidateAgainstSchemas/> <w:SaveIfXMLInvalid>false</w:SaveIfXMLInvalid> <w:IgnoreMixedContent>false</w:IgnoreMixedContent> <w:AlwaysShowPlaceholderText>false</w:AlwaysShowPlaceholderText> <w:DoNotPromoteQF/> <w:LidThemeOther>EN-US</w:LidThemeOther> <w:LidThemeAsian>X-NONE</w:LidThemeAsian> <w:LidThemeComplexScript>X-NONE</w:LidThemeComplexScript> <w:Compatibility> <w:BreakWrappedTables/> <w:SnapToGridInCell/> <w:WrapTextWithPunct/> <w:UseAsianBreakRules/> <w:DontGrowAutofit/> <w:SplitPgBreakAndParaMark/> <w:EnableOpenTypeKerning/> <w:DontFlipMirrorIndents/> <w:OverrideTableStyleHps/> </w:Compatibility> <w:DoNotOptimizeForBrowser/> <m:mathPr> <m:mathFont m:val="Cambria Math"/> <m:brkBin m:val="before"/> <m:brkBinSub m:val="--"/> <m:smallFrac m:val="off"/> <m:dispDef/> <m:lMargin m:val="0"/> <m:rMargin m:val="0"/> <m:defJc m:val="centerGroup"/> <m:wrapIndent m:val="1440"/> <m:intLim m:val="subSup"/> <m:naryLim m:val="undOvr"/> </m:mathPr></w:WordDocument> </xml><![endif]--><!-- [if gte mso 9]><xml> <w:LatentStyles DefLockedState="false" DefUnhideWhenUsed="false" DefSemiHidden="false" DefQFormat="false" DefPriority="99" LatentStyleCount="376"> <w:LsdException Locked="false" Priority="0" QFormat="true" Name="Normal"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 5"/> <w:LsdException Locked="…
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Lidija Komanović
creator: Bojana M. Dinić
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 53
ending page: 79
doi: 10.5937/psistra0-47049

Istraživanje razvoja etničkog identiteta kroz pripovedanje: konceptualni i metodološki potencijal narativnog pristupa
type: item
description: Ovim preglednim radom kritički se preispituje tradicionalni kvantitativni pristup istraživanju etničkog identiteta i predstavljaju argumenti za korišćenje alternativne narativne metodologije. Oslanjajući se na model statusa Finijeve kao polazne tačke, predlažemo prelazak ka sveobuhvatnijoj narativnoj perspektivi radi ispitivanja razvoja etničkog identiteta. Uprkos svojim doprinosima, istraživanja zasnovana na upitnicima ograničena su u pogledu objašnjavanja nijansiranog procesa razvoja i kontekstualnih uticaja na promene identiteta, naročito kada je reč o etničkoj eksploraciji. Prihvatanje etničkih odrednica oblikuje odnose adolescenata s drugima, njihova iskustva, akcije i raspoložive resurse, što podrazumeva konstrukciju narativa o značenju pripadnosti određenoj grupi. Narativnim pristupom ispituje se subjektivni značaj etničkih iskustava, prikazujući identitete kao dinamične. Koncept naglih prelaza se preispituje, dok se rasvetljavaju postepenost i složenost promena etničkog identiteta. Narativi nude jedinstvenu perspektivu za razumevanje sadržaja etničkog identiteta, otkrivajući stavove, verovanja i ponašanja unutar određene kulture koja ostaju nedostupna kada se procenjuju putem instrumenata koji koriste skale procene. Prikazane su studije koje uključuju narativnu metodologiju u području razvoja etničkog identiteta i kritički je procenjena njena primena. Pored prepoznavanja transformativnog potencijala narativne prakse, u radu se uzimaju u obzir njena ograničenja, uključujući vremenske i zahteve u pogledu resursa, neophodne obuke istraživača i složenosti obrade rezultata. Dakle, u radu se predlaže eksplorisanje novih pravaca u istraživanju razvoja etničkog identiteta, uz isticanje potencijalne koristi uključivanja kvalitativnih metoda, posebno narativa. Ovaj alternativni pristup mogao bi igrati značajnu ulogu u produbljivanju razumevanja etničkog identiteta u savremenim kontekstima.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Natalija Ignjatović
creator: Jovan Radosavljević
creator: Nataša Simić
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-10-04
publication date: 2024-10-04
starting page: 173
ending page: 195
doi: 10.5937/psistra0-48372

Psihometrijske karakteristike Skale nove ekološke paradigme na srpskom uzorku
type: item
description: Klimatske promene predstavljaju sve veću pretnju čovečanstvu i suočavanje sa njihovim potencijalno katastrofalnim efektima zahtevaće promenu ponašanja na društvenom i individualnom nivou. Teorije i empirijska istraživanja naglašavaju ulogu pro-ekoloških stavova kao prethodnika pro-ekoloških ponašanja. Koristeći veliki uzorak građana Srbije (N=871 odrasle populacije) ispitanog intervjuisanjem licem u lice, pokušavali smo da utvrdimo psihometrijske karakteristike skale Nove Ekološke Paradigme (NEP skala), instrumenta koji je u širokoj upotrebi u svetu za merenje pro-ekoloških stavova. Ovo je prvi put da su psihometrijske karakteristike NEP skale proveravane na velikom uzorku punoletnih građana Srbije, uz testiranje njegove prediktivne moći za objašnjavanje pro-ekološkog ponašanja (koristeći upitnik ekološkog ponašanja). Rezultati ukazuju na postojanje tri faktora: Ekološka kriza; Čovek (ni)je iznad prirode; Čovekova (ne)izuzetost iz prirode, slično prethodnim istraživanjima u regionu. Tri faktora objašnjavaju oko polovinu varijanse. Faktor ekološka kriza je jedini značajan za predviđanje pro-ekološkog ponašanja. Potrebna je dalja analiza pro-ekoloških stavova i ponašanja kako bi se bolje razumela i komunicirala hitnost i značaj zaštite planete.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Milica Vdovic
creator: Mina Hagen
creator: Anja Simonović
creator: Nađa Avramović
creator: Jasna Milošević-Đorđević
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-10-25
publication date: 2024-10-25
starting page: 267
ending page: 295
doi: 10.5937/psistra0-47664

Između adolescencije i odraslosti: karakteristike nadolazećeg odraslog doba u Srbiji
type: item
description: Džefri Arnet je definisao nadolazeće odraslo doba (NOD) kao razvojni period smešten između adolescencije i odraslog doba. Istraživanja u različitim državama su potvrdila prisustvo NOD, uz odstupanja od Arnetovih dimenzija koja autori objašnjavaju kulturološkim i socioekonomskim specifičnostima podneblja u kojima je sprovedeno ispitivanje. Naše istraživanje je za cilj imalo potvrdu postojanja NOD na uzorku ispitanika u Srbiji, utvrđivanjem razlika između uzrasnih kategorija prema dimenzijama NOD i merama odraslosti, uz proveru metrijskih karakteristika IDEA skale. Uzorak je obuhvatio 1049 ispitanika (78,6% ženskog pola) uzrasta 18-30 godina (M = 23,72, SD = 3,212), mahom iz većih gradova u Srbiji. Faktorska analiza je uglavnom potvrdila definisanu strukturu IDEA upitnika. Analiza kovarijanse ukazuje da su NOD ispitanici pokazali izraženije indikatore NOD od odraslih (značajne razlike na 5 od 6 dimenzija IDEA). NOD ispitanici u većoj meri od odraslih aktuelno životno razdoblje doživljavaju kao period neodređenosti, nestabilnosti, eksploracije i samootkrivanja. Naspram NOD ispitanika, odrasli su pokazali izraženiju posvećenost drugima, samodovoljnost i nezavisnost. NOD ispitanici su pokazali veću fokusiranost na sebe u odnosu na adolescente. Na merama odraslosti, odrasli ispitanici ispoljavaju veći stepen (materijalne) samostalnosti, autonomije i relacione zrelosti u odnosu na mlađe uzrasne kategorije.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Antonije Jojić
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-11-12
publication date: 2024-11-12
starting page: 223
ending page: 247
doi: 10.5937/psistra27-49677

Poverenje u nauku i vakcinacija protiv COVID-19: Uloga institucionalnog poverenja
type: item
description: Ovo istraživanje ima za cilj da ispita moderirajuću ulogu institucionalnog poverenja (to jest poverenja u vlast i poverenja u zdravstveni sistem) u odnosu između poverenja u nauku/zvaničnu savremenu medicinu i stavova mladih prema vakcinaciji protiv COVID-19. Uzorak se sastojao od 791 mladih ljudi iz Republike Srbije (59.9% žena), uzrasta između 15 i 25 godina (AS = 18.25, SD = 2.670). Sve mere vezane za poverenje, uključujući poverenje u nauku, zvaničnu savremenu medicinu, vlast i zdravstveni sistem, imaju statistički značajne glavne efekte u svim testiranim modelima, što ukazuje da sa povećanjem mera povezanih sa poverenjem stavovi prema vakcinaciji protiv COVID-19 postaju pozitivniji. Dva od četiri testirana interaktivna efekta su bila statistički značajna: interaktivni efekat poverenja u nauku i poverenja u zdravstveni sistem, kao i poverenja u zvaničnu savremenu medicinu i poverenja u zdravstveni sistem na stavove prema vakcinaciji protiv COVID-19. Rezultati istraživanja sugerišu da je nepoverenje u zdravstveni sistem faktor vulnerabilnosti u pomenutom odnosu. Ovi nalazi otvaraju prostor za kritičko ispitivanje faktora i uslova koji doprinose rasprostranjenom nedostatku poverenja među mladima u Srbiji prema institucionalnim entitetima koji oblikuju percepcije i stavove prema vakcinaciji.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Ognjen Janić
creator: Milica Lazić
creator: Milica Ljevaja
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-11-20
publication date: 2024-11-20
starting page: 249
ending page: 266
doi: 10.5937/psistra0-49707

Čovek kao animal simbolikum
type: item
subject: Prikaz
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Ivana Zivorad Stepanovi Ilic
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-11-21
publication date: 2024-11-21
starting page: 337
ending page: 340
doi: 10.5937/psistra27-54008

Prikaz knjige Psihologija individualnih razlika – ambulatorno procenjivanje kao pristup u merenju dr Ljiljane Lazarević
type: item
subject: Prikaz
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Iris L. Zezelj
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-11-25
publication date: 2024-11-25
starting page: 335
ending page: 336
doi: 10.5937/psistra27-53556

Istraživanje teorije situiranih očekivanja i vrednosti: studija rodno zasnovanih odabira visokog obrazovanja
type: item
description: U članku se ispituje kako motivaciona uverenja, rodne uloge i stereotipi, kao i kulturni resursi i prakse oblikuju učeničke odabire univerzitetskih kurseva u tehničkim te društvenim i humanističkim naukama. Njegova teorijska okosnica je teorija situiranih očekivanja i vrednosti Eccles i saradnika, sa naglaskom na važnost njene rodne dimenzije, kao i sociokulturne pozadine izražene kroz indikatore kulturnog kapitala. Podaci iz upitnika prikupljeni su od 1301 srednjoškolca u Hrvatskoj. Rezultati pokazuju da su motivaciona uverenja, posebno utilitarna vrednost, bili najjači prediktori izbora studija i za devojke i za mladiće. Tradicionalne rodne uloge predviđale su slabije namere da se izaberu rodno nestereotipni kursevi. Podržavanje rodnih stereotipa o manjem talentu sopstvenog roda za zanimanja u tehničkim ili društvenim i humanističkim naukama predviđalo je slabije namere da se izaberu kursevi u tim oblastima studija. Konačno, čitalačke prakse, kao pokazatelj kulturnog kapitala, dodatno su objasnile odabir kurseva društvenih i humanističkih nauka za devojke i mladiće. Implikacija istraživanja je potreba za kreiranjem intervencijskih programa koji imaju za cilj dekonstrukciju rodnih uloga i propitivanje učeničkih stereotipa o obrazovnim domenima i zanimanjima.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Ivana Pikić Jugović
creator: Karin Doolan
creator: Branislava Baranović
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-11-27
publication date: 2024-11-27
starting page: 197
ending page: 222
doi: 10.5937/psistra27-49718

Razvoj i preliminarna validacija instrumenta za procenu socijalno-emocionalnih veština za učenike viših razreda osnovnog obrazovanja
type: item
description: Imajući u vidu potrebu za sveobuhvatnim i psihometrijski proverenim instrumentima za procenu učeničkih socijalno-emocionalnih veština (SEMS) u školskom kontekstu, cilj ove studije je da razvije i testira instrument za procenu socijalno-emocionanih veština učenika viših razreda osnovnog obrazovanja. Početna verzija instrumenta razvijena je na osnovu opisa veština iz SEMS okvira (Primi i saradnici) i na osnovu OECD okvira i sastojala se iz 48 stavke. Nakon konfirmatorne faktorske analize (CFA) na uzorku od 204 učenika iz Estonije, unapređen je instrument sa 9 faktora i 34 stavke. CFA analiza ukazala je da predviđeni model ima prihvatljive fit parametre na alternativnom uzorku koji se sastojao od 521 učenika. Utvrđena je striktna invarijantnost merenja između razreda (6. i 9. razred). Može se zaključiti da, iako analize ukazuju na obećavajuće rezultate i instrument omogućava procenu učeničkih SEMS na višim razredima osnovnog obazovanja, potrebno je sprovesti dodatna istraživanja.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Piret Einpaul
creator: Äli Leijen
creator: Aleksandar Baucal
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-12-10
publication date: 2024-12-10
starting page: 297
ending page: 314
doi: 10.5937/psistra27-50841

Percepcije i uticaji književnosti na psihološke procese i dispozicije u savremenom društvu
type: item
description: Iako i književnost i psihologija proučavaju ljudsku prirodu i njene elemente, veoma retko su interdisciplinarno povezane. Razlozi za to su u različitim teorijskim fokusima i metodološkim pristupima. Ovaj rad ima za cilj da ukaže da bi napor na približavanju ovih komplementarnih pristupa mogao da bude od koristi za obe discipline. U poslednjih dvadesetak godina u svetu se dosta čini na intenziviranju i sinhroniziranju te saradnje. Književna dela kroz naraciju istražuju unutrašnje živote likova, njihove motive, osećaje, misli i želje, analizirajući unutrašnji svet likova, dublje slojeve njihove ličnosti i unutrašnje dileme - sve ono čime se i psihologija bavi istraživanjem stvarnih ljudi i pokušajem razumevanja njihovog ponašanja. Pored toga u procesu čitanja, književnost može biti shvaćena kao simulacija stvarnosti za podsticanje čitalca da bolje razumeju sebe i druge oko sebe, te time ostvare smisleniji život sa manje konflikata. Veza između književnih dela i efekata na čitaoce posredovana je nizom psiholoških osobina poput otvrenosti, uključenosti, vrednostima ili trenutnom motivacijom. Književna dela, posebno u vremenima velikih društvenih previranja kao što je slučaj u Srbiji u poslednjih 30 godina, mogu biti poligon za duboke i sadržinske rasprave o pitanjima poput značaja socijalnih identiteta. Savremena književnost, u Srbiji veoma raznolika po temama i pristupima ostaće značajan deo kulture našeg vremena. Potencijali psihologa u podsticanju ljudi da kroz književnost bolje razumeju sebe i osvare više dobrobiti jesu daleko veći nego što je to trenutno slučaj.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Nebojša Petrović
rights: Sva prava zadržana (c) 2024 Psihološka istraživanja
date: 2024-12-16
publication date: 2024-12-16
starting page: 315
ending page: 333
doi: 10.5937/psistra27-47425

Diskusije o obrazovanju u Srbiji tokom kovid 19 izolacije: Analiza Tviter objava
type: item
description: Pandemija kovida 19 izazvala je do sada neviđene promene u različitim aspektima života ljudi širom sveta, uključujući i značajne promene u obrazovanju. Cilj ove studije bio je da istraži kako je javnost u Srbiji doživela promene u obrazovanju koje su nastale kao odgovor na pandemiju. Tokom prvih pet nedelja pandemije, počevši od 17. marta 2020. godine, sistematično smo prikupljali Tviter objave na srpskom jeziku, tematski ograničene na obrazovanje, što je rezultiralo uzorkom od 1.777 tvitova. Tvitove smo analizirali koristeći kvalitativnu analizu sadržaja, a kao okvir za interpretaciju rezultata koristili smo kulturno-istorijsku teoriju aktivnosti. Rezultati istraživanja pokazuju opadajući trend u učestalosti objava koje se odnose na obrazovanje, počevši od 1.402 tvita u prvoj nedelji do 92 tvita u petoj nedelji. Emocionalni ton tvitova bio je uglavnom negativan u prvih pet nedelja pandemije, s tim da je procenat tvitova sa negativnom konotacijom imao tendenciju da raste. Analiza sadržaja ukazuje na ključne teme koje su privukle pažnju javnosti i otkriva kontradikcije između obrazovanja pre pandemije i obrazovanja na daljinu tokom pandemije. Rezultati pokazuju da je Tviter zajednica pozitivno reagovala na upotrebu novih alata u nastavi, kao i na angažovanje nastavnika u situaciji krize. Najviše kritike bilo je usmereno na sadržaj obrazovanja, koji je često ocenjivan kao preobiman, irelevantan, ideološki obojen i neprilagođen uzrastu učenika. Studija ukazuje na to da je obrazovanje na daljinu u situaciji krize učinilo vidljivijim proces nastave, stvarajući prostor za javnu diskusiju o obrazovanju, dok je istovremeno doprinelo nevidljivosti procesa učenja, pojačavajući na taj način rizik po pravednost u obrazovanju.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Olja Jovanović
creator: Dragana Gagić
creator: Tatjana Radaković
creator: Milica Barišić
creator: Ivana Vulić Šimšić
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-03-06
publication date: 2025-03-06
starting page: 57
ending page: 81
doi: 10.5937/psistra0-55101

Mapiranje ponašanja adolescenata u Srbiji na društvenim mrežama: Obrasci korišćenja, afektivni doživljaji i komunikacione preferencije
type: item
description: Ovom studijom ispitujemo dinamiku korišćenja društvenih mreža (DM) među adolescentima u Srbiji, fokusirajući se na njihove navike u korišćenju, afektivne doživljaje i komunikacione preferencije. Podaci su prikupljeni putem onlajn ankete sprovedene početkom 2023. godine na uzorku od 391 adolescenta (63.9% devojčica; Muzrast = 16.09 godina, SD = 1.36). Kroz analizu podataka iz upitnika i kvalitativnu analizu sadržaja, istraživanje proučava angažovanost adolescenata na različitim društvenim mrežama, među kojima se izdvaja Instagram kao najčešće korišćena platforma. Fokusom na složene perspektive i doživljaje onlajn i uživo komunikacije, studija pokazuje da, iako onlajn komunikacija pruža praktičnost i efikasnost, interakcija uživo se vrednuje zbog emocionalne dubine i transparentnosti. Rezultati upitnika o učestalosti i vrstama aktivnosti na društvenim mrežama, kao i pratećim afektivnim iskustvima, ukazuju na postojanje tri grupe korisnika društvenih mreža među adolescentima iz našeg uzorka: „DM balanseri“, „DM entuzijasti“ i „DM ambivalenti“. Svaka od ovih grupa pokazuje specifične obrasce korišćenja društvenih mreža i afektivnih doživljaja, naglašavajući raznovrsne načine na koje adolescenti komuniciraju u onlajn okruženju. Istraživanje ističe potrebu za detaljnim longitudinalnim studijama adolescentnog onlajn ponašanja, ukazujući na potencijalne pravce budućih istraživanja.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Kristina Mojović Zdravković
creator: Ksenija Krstić
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-04-15
publication date: 2025-04-15
starting page: 5
ending page: 30
doi: 10.5937/psistra0-51760

Upitnik kognitivne regulacije emocija (CERQ): provera strukturne i konvergentne validnosti na srpskom uzorku
type: item
description: Osnovni cilj ovog istraživanja bio je provera psihometrijskih karakteristika, odnosno strukturne i konvergentne validnosti prevoda Upitnika kognitivne regulacije emocija (CERQ) na srpski jezik, i to kroz dve sukcesivne i nezavisne studije. U Studiji 1, na uzorku od 674 mlada odrasla ispitanika (Mstarost = 19.68, SD = 1.29), proverena je stukturna validnost CERQ putem evaluacije teorijski pretpostavljene devetokomponentne strukture metodama konfirmativne faktorske analize i eksploratornog modelovanja strukturalnih jednačina. Studija 2 imala je kao cilj ponovno testiranje modela dobijenog u prethodnoj studiji na uzorku od 703 ispitanika (Mstarost = 22.96, SD = 7.05). Dodatno, proveravana je konvergentna validnost CERQ ispitivanjem povezanosti sa merama pozitivnog i negativnog afekta, zadovoljstva životom i opšte uznemirenosti. Rezultati su pokazali da CERQ predstavlja pouzdanu i validnu meru kognitivnih strategija regulacije emocija. Latentnu strukturu upitnika najbolje opisuje model koji sadrži devet teorijski očekivanih dimenzija, ali u dimenziji pozitivne preformulacije oba uzorka pokazuju iste strukturne specifičnosti, koje sugerišu dodatnu proveru kako samog instrumenta, tako i specifičnosti kognitivnih strategija regulacije emocija na našem kulturnom području. Nalazi ove dve studije takođe upućuju na korisnost eksploratornog modelovanja strukturalnih jednačina u poređenju sa tradicionalnim metodama konfirmatorne faktorske analize prilikom istrage CERQ dimenzija.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Mihajlo Ilić
creator: Nikolija Rakočević
creator: Dragan Žuljević
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-04-15
publication date: 2025-04-15
starting page: 83
ending page: 105
doi: 10.5937/psistra0-52047

Prikaz knjige Zbirka kognitivnih pristrasnosti i pogrešaka
type: item
subject: Prikaz
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Slobodan Marković
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 129
ending page: 130
doi: 10.5937/psistra0-54381

Prikaz knjige "Inkluzivno obrazovanje u vreme krize: Studija slučaja obrazovnih iskustava učenika sa teškoćama u učenju tokom pandemije koronavirusa u Srbiji"
type: item
subject: Prikaz
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Nevena Živković
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 131
ending page: 135
doi: 10.5937/psistra0-54420

Opoziv: Razvoj i preliminarna validacija instrumenta za procenu socijalno-emocionalnih veština za učenike viših razreda osnovnog obrazovanja (vol. 27, br. 2, pp.297-314, 2024)
type: item
description: U radu pod naslovom „Razvoj i preliminarna validacija instrumenta za procenu socijalno-emocionalnih veština za učenike viših razreda osnovnog obrazovanja“ objavljenom u br. 2, vol. 27 časopisa Psihološka istraživanja na str. 297-314. (https://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0352-7379/2024/0352-73792402297E.pdf) administrativnom greškom u obradi rukopisa objavljena je jedna od ranijih verzija teksta. Autori i redakcija Psiholoških istraživanja se izvinjavaju čitaocima na propustu. Finalnu verzija teksta pod istim naslovom sa zadovoljstvom objavljujemo u ovom broju Psiholoških istraživanja (br. 1, vol. 28, str. XXX-XXX). (LINK NA .pdf CLANKA).
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Piret Einpaul
creator: Äli Leijen
creator: Aleksandar Baucal
creator: Redakcija časopisa Psihološka istraživanja
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-06-09
publication date: 2025-06-09
starting page: 107
ending page: 108
doi: 10.5937/psistra28-59284

Revidirana verzija opozvanog rada: Razvoj i preliminarna validacija instrumenta za procenu socijalno-emocionalnih veština za učenike iz Estonije viših razreda osnovnog obrazovanja
type: item
description: Imajući u vidu potrebu za sveobuhvatnim i psihometrijski proverenim instrumentima za procenu učeničkih socijalno-emocionalnih veština (SE veštine) u školskom kontekstu, cilj ove studije je da razvije i testira instrument za procenu socijalno-emocionanih veština učenika viših razreda osnovnog obrazovanja. Početna verzija instrumenta razvijena je na osnovu opisa veština iz SE okvira (Primi i sar, 2017) i na osnovu okvira Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD; Chernyshenko i sar, 2018) i sastojala se iz 48 stavke. Nakon konfirmatorne faktorske analize (CFA) na uzorku od 204 učenika iz Estonije, unapređen je instrument sa 9 faktora i 34 stavke. CFA analiza ukazala je da predviđeni model ima prihvatljive fit parametre na alternativnom uzorku koji se sastojao od 521 učenika. Utvrđena je striktna invarijantnost merenja između razreda (6. i 9. razred). Može se zaključiti da, iako instrument omogućava procenu učeničkih SE veština na višim razredima osnovnog obazovanja, potrebno je sprovesti dodatna istraživanja.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Piret Einpaul
creator: Äli Leijen
creator: Aleksandar Baucal
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-06-10
publication date: 2025-06-10
starting page: 109
ending page: 128
doi: 10.5937/psistra28-59282

Strategije upravljanja konfliktima: uloga ličnosti i specifičnih uverenja o socijalnim odnosima u Srbiji i Italiji
type: item
description: Istraživanje se bavi odnosom između strategija upravljanja konfliktima, osobina ličnosti i specifičnih verovanja o socijalnim odnosima u Italiji i Srbiji, kao zemljama koje su geografski blizu, ali imaju različitu istoriju, tradiciju, religije i razlikuju se na dimenziji individualizam-kolektivizam. Cilj: Istraživanje ima za cilj da ispita kako osnovne dimenzije ličnosti predviđaju specifične strategije upravljanja konnfliktima i kakva je medijaciona uloga uverenja o svetu kao “kompetitivnoj džungli” i uverenja o samim konfliktima, kao i da uporedi ove puteve u različitim kulturama. Metod: Uzorak čini 764 mladih, uzrasta 18-30 godina (M=21,54, SD=2,80). Primenjeni istrumenti su: Holandski test upravljanja sukobima, Mini IPIP-6, Delta inventor ličnosti, skalu uverenj a o svetu kao “kompetivnoj džungli” i skali Uverenja o konfliktima. Analize putanje su primenjene sa sedam osobina ličnosti kao prediktora (Neuroticizam, Ekstraverzija, Otvorenost, Saradljivost, Savesnost, Poštenje i Dezintegracija), dva uverenja u socijalnim relacijama kao medijatori i tri strategije upravljanja konfliktima (kooperativna, defanzivna i kompetitivna), kao kriterijumske varijable. Rezultati: Rezultati pokazuju da su zajednički prediktori bili Otvorenost i Saradljivost za Kooperativne strategije, Saradljivost i Dezintegracija za Defanzivne i Ekstraverzija za Kompetitivne strategije. Neuroticizam i Savesnost nisu predviđali konfliktne situacije, dok Poštenje i Dezintegracija imaju različite uticaje u dve kulture. Rezultati su potvrdili razlike u putevima uticaja osobina ličnosti preko uverenja o svetu kao kompetitivnoj džungli i konfliktima kao pretnji ili kao izazovima. Zaključci: Crte ličnosti, kao univerzalne dispozicija za ponašanje, imaju slične efekte na strategije upravljanja konfliktima u obe zemlje, dok se razlike uočavaju u medijatorskoj ulozi uverenja koja oblikuju kulturne razile između Srbije i Italije.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
creator: Tamara Z Dzamonja Ignjatovic
creator: Danijela S. Petrović
creator: Ankica Kosić
creator: Jana Dimoski
creator: Goran Knežević
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-06-27
publication date: 2025-06-27
starting page: 31
ending page: 56
doi: 10.5937/psistra28-54489

„Svi za jednog, jedan za sve“: Nova psihologija liderstva kroz prizmu socijalnog identiteta
type: item
subject: Prikaz
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Zoran Pavlović
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 265
ending page: 269
doi: 10.5937/psistra0-58936

Kliničko odlučivanje i mentalno zdravlje
type: item
description: <!-- [if gte mso 9]><xml> <o:OfficeDocumentSettings> <o:AllowPNG/> </o:OfficeDocumentSettings> </xml><![endif]--><!-- [if gte mso 9]><xml> <w:WordDocument> <w:View>Normal</w:View> <w:Zoom>0</w:Zoom> <w:TrackMoves/> <w:TrackFormatting/> <w:PunctuationKerning/> <w:ValidateAgainstSchemas/> <w:SaveIfXMLInvalid>false</w:SaveIfXMLInvalid> <w:IgnoreMixedContent>false</w:IgnoreMixedContent> <w:AlwaysShowPlaceholderText>false</w:AlwaysShowPlaceholderText> <w:DoNotPromoteQF/> <w:LidThemeOther>EN-US</w:LidThemeOther> <w:LidThemeAsian>X-NONE</w:LidThemeAsian> <w:LidThemeComplexScript>X-NONE</w:LidThemeComplexScript> <w:Compatibility> <w:BreakWrappedTables/> <w:SnapToGridInCell/> <w:WrapTextWithPunct/> <w:UseAsianBreakRules/> <w:DontGrowAutofit/> <w:SplitPgBreakAndParaMark/> <w:EnableOpenTypeKerning/> <w:DontFlipMirrorIndents/> <w:OverrideTableStyleHps/> </w:Compatibility> <m:mathPr> <m:mathFont m:val="Cambria Math"/> <m:brkBin m:val="before"/> <m:brkBinSub m:val="--"/> <m:smallFrac m:val="off"/> <m:dispDef/> <m:lMargin m:val="0"/> <m:rMargin m:val="0"/> <m:defJc m:val="centerGroup"/> <m:wrapIndent m:val="1440"/> <m:intLim m:val="subSup"/> <m:naryLim m:val="undOvr"/> </m:mathPr></w:WordDocument> </xml><![endif]--><!-- [if gte mso 9]><xml> <w:LatentStyles DefLockedState="false" DefUnhideWhenUsed="false" DefSemiHidden="false" DefQFormat="false" DefPriority="99" LatentStyleCount="376"> <w:LsdException Locked="false" Priority="0" QFormat="true" Name="Normal"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" N…
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: David Mandić
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-12-03
publication date: 2025-12-03
starting page: 229
ending page: 263
doi: 10.5937/psistra0-59009

Ko se boji matematike još? Struktura i korelati matematičke anksioznosti kod dece predškolskog uzrasta
type: item
description: Matematička anksioznost (MA) predstavlja fenomen koji je privukao pažnju istraživača i praktičara zbog negativnih efekata na različite obrazovne ishode u učenju i motivaciji za učenje matematike. Međutim, prethodna istraživanja pretežno su se fokusirala na učenike osnovnoškolskog i srednjoškolskog uzrasta, dok su deca predškolskog uzrasta u velikoj meri zanemarena. Ovaj jaz je posebno relevantan u domaćem kontekstu, gde se obrazovanje u ranom detinjstvu kontinuirano reformiše, a spremnost za učenje matematike se sve više prepoznaje kao ključni prediktor kasnijeg školskog uspeha. Stoga je cilj ovog istraživanja bio usmeren na ispitivanje strukture i korelata MA kod predškolske dece u Srbiji. Studija 1, sprovedena na uzorku od 258 dece uzrasta od 4 do 6 godina (50% dečaka), bila je usmerena na ispitivanje strukture skale matematičke anksioznosti za mlađu decu (YCMAX). Studija 2, sprovedena na uzorku od 205 dece uzrasta od 4 do 6 godina (48,8% dečaka), bila je usmerena na ispitivanje odnosa između aspekata MA (zabrinutost i somatizacija), pola, uzrasta i spremnosti dece za učenje matematike, primenom korelacione analize putem testa spremnosti za učenje matematike, kreiranim za procenu (pred)matematičkih veština kod predškolske dece. Rezultati CFA ukazuju na to da je skala matematičke anksioznosti za mlađu decu adekvatan instrument za merenje ove vrste anksioznosti i da se, čak i na ovom uzrastu, mogu identifikovati negativne veze između MA i različitih (pred)matematičkih veština. Studija diskutuje i o potencijalnim benefitima primene ove skale od strane praktičara u predškolskim ustanovama, kao i o specifičnostima odnosa između MA i različitih matematičkih sposobnosti i uzrasta dece u predškolskom (ne)evaluativnom kontekstu.
subject: Naučni članci
  topic: section
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
subject: Array
  topic: keywords
creator: Ilija Milovanović
creator: Nikola Adamov
creator: Lana Popović
creator: Sanja Blagojević
creator: Svetlana Grković
creator: Vanja Popović
creator: Tanja Grujić
creator: Ivana Isailović
rights: Sva prava zadržana (c) 2025 Psihološka istraživanja
date: 2025-12-03
publication date: 2025-12-03
starting page: 177
ending page: 202
doi: 10.5937/psistra0-60152