Sažetak
Ovo je Sažetak.
Vrste roda Xanthium izvorno vode porijeklo iz Amerike, iako je konstatovano da je došlo do pojave reintrodukcije između Starog i Novog Svijeta. Zahvaljujući selektivnoj kolonizaciji pojedinih genotipova ove vrste su prilagođene različitim staništima i do sada kolonizovale veliki broj staništa u mnogim zemljama. Iako se pojedine vrste ovog roda mogu koristiti u medicinske svrhe (ekstrakt X. strumarium se koristi za liječenje raka, jer inhibira razvoj ćelija karcinoma, za liječenje inflamatornih bolesti), zbog svoje toksičnosti (velika količina karboksiatraktilosida) i široke distribucije na poljoprivrednim, ruderalnim i priobalnim područjima, u većini zemalja su okarakterisane kao nepoželjne invazivne korovske vrste. Vrste ovog roda se javljaju kao korovi u usjevu kukuruza, pšenice, soje, krompira, suncokreta, paradajza, duvana, repe, voćnjaka i vinograda, a kadkad se mogu naći i u useviam strnih žita kada izostane puno bokorenje.
Nomenklatura i determinacija biljnog materijala je urađena primjenom savremenih sistemskih principa prema Kirali (2009) i The Plant List (2019). Rasprostranjenost pojedinih taksona je predstavljena tačkastom metodom na UTM (Universal Transverse Mercator) kartama. Zastupljenost proučavanih vrsta prikazana je na digitalnom modelu visina (Digital Elevation Model, DEM) BiH rezolucije 20´20 m u mreži 10´10 km. Ocjena zastupljenosti je predstavljena modifikovanom skalom ocjene brojnosti po Braun-Blanquet-u.
Ovaj rad predstavlja detaljno istraživanje rasprostranjenosti vrsta roda Xanthium na teritoriji Bosne i Hercegovine (BiH). Na istraživanom području morfološkom determinacijom konstatovane su dvije vrste ovog roda, a to su X. spinosum i X. orientale. U okviru vrste X. orientale determinisane su dvije podvrste X. orientale L. subsp. italicum (Moretti) Greuter i X. orientale L. subsp. riparium (Čelak.) Greuter. Na osnovu rezultata rasprostranjenosti i zastupljenosti može se zaključiti da je na istraženom području X. orientale L. subsp. italicum široko rasprostranjena korovska vrsta. Iako je X. orientale L. subsp. riparium pronađen samo na jednom lokalitetu, zbog pojave stranooplodnje između podvrsta, pa i vrsta, može se konstatovati da vrsta X. orientale ima invazivni karakter. S obzirom da je X. spinosum konstatovan samo na južnim dijelovima BiH, može se okarakterisati kao štetna vrsta korova koja nije u ekspanziji.
Ključne reči
Reference
- Autori zadržavaju autorska prava i pružaju časopisu pravo prvog objavljivanja rada i licenciraju ga "Creative Commons Attribution licencom" koja omogućava drugima da dele rad, uz uslov navođenja autorstva i izvornog objavljivanja u ovom časopisu.
- Autori mogu izraditi zasebne, ugovorne aranžmane za neekskluzivnu distribuciju članka objavljenog u časopisu (npr. postavljanje u institucionalni repozitorijum ili objavljivanje u knjizi), uz navođenje da je članak izvorno objavljen u ovom časopisu.
- Autorima je dozvoljeno i podstiču se da postave objavljeni članak onlajn (npr. u institucionalni repozitorijum ili na svoju internet stranicu) pre ili tokom postupka prijave rukopisa, s obzirom da takav postupak može voditi produktivnoj razmeni ideja i ranijoj i većoj citiranosti objavljenog članka (Vidi Efekti otvorenog pristupa).